Η άγνωστη ιστορία πίσω από το τραγούδι «Επιτάφιος» (video)

Ο Επιτάφιος του Θεοδωράκη σε στίχους του ποιητή Γιάννη Ρίτσου θεωρείται από τα σημαντικότερα τραγούδια της ελληνικής μουσικής.

Γράφτηκε το 1936 από τον Γιάννη Ρίτσο μετά την καπνεργατική απεργία στη Θεσσαλονίκη που κόστισε τη ζωή σε 12 ανθρώπους. Ανάμεσα στους νεκρούς ήταν και ο 25χρονος αυτοκινητιστής Τάσος Τούσης. Όταν ο Ρίτσος είδε τη φωτογραφία της μάνας που θρηνούσε τον αδικοχαμένο της γιο, εμπνεύστηκε τους στίχους του Επιταφίου.

«Με συνεπήρε τόσο πολύ, που την ίδια μέρα άρχισα να γράφω τον Επιτάφιο. Με όλο τον προηγούμενο εξοπλισμό, ήμουν προετοιμασμένος απ’ τα παιδικά μου χρόνια, έτοιμος ο δεκαπεντασύλλαβος, το κρητικό θέατρο, η “Ερωφίλη”, ο “Ερωτόκριτος”, ο Σολωμός, οι “Ελεύθεροι Πολιορκημένοι” πάλι σε δεκαπεντασύλλαβο. (…) Μέσα σε δυο εικοσιτετράωρα, σχεδόν χωρίς να φάω και να κοιμηθώ, και πολλές φορές κλαίγοντας σαν μοιρολογίστρα Μανιάτισσα έγραψα τον “Επιτάφιο”, τα πρώτα 14 ποιήματα», είχε αναφέρει αρκετά χρόνια αργότερα, ο Γιάννης Ρίτσος.

Η εικόνα με τη μητέρα που θρηνεί τον γιο της, η οποία ενέπνευσε τους στίχους του Επιταφίου

Η εικόνα με τη μητέρα που θρηνεί τον γιο της, η οποία ενέπνευσε τους στίχους του Επιταφίου Σχεδόν δύο δεκαετίες μετά την κυκλοφορία του ποιήματος, ο Μίκης Θεοδωράκης μελοποίησε τους στίχους του Επιταφίου και το 1960 το τραγούδι κυκλοφόρησε από τη δισκογραφική εταιρεία Κολούμπια, απογειώνοντας τη φήμη του νεαρού τότε μουσικοσυνθέτη.

«Mε τον “Eπιτάφιο” κατάφερα να γράψω μια μουσική που ο κόσμος είχε ήδη ακούσει, αλλά μόνο στη φαντασία του», δήλωσε αργότερα ο Θεοδωράκης.

Η μουσική “κόντρα” με τον Μάνο Χατζιδάκι

Ο Επιτάφιος στάθηκε η αφορμή για να ξεσπάσει μια άτυπη «κόντρα» ανάμεσα στα μεγαθήρια του ελληνικού πενταγράμμου, Μίκη Θεοδωράκη και Μάνο Χατζιδάκη. Ο Χατζιδάκης ήταν ήδη καταξιωμένος στον χώρο της μουσικής και είχε κερδίσει Όσκαρ για τη μουσική της ταινίας “Ποτέ την Κυριακή”.

Δύο χρόνια πριν, ο Μίκης είχε στείλει την παρτιτούρα του Επιταφίου στον Μάνο Χατζιδάκη, ωστόσο τελικά δεν συνεργάστηκαν και οι δύο μουσικοσυνθέτες συνέθεσαν και κυκλοφόρησαν την ίδια περίοδο δύο διαφορετικές εκδοχές του τραγουδιού.

Τον Επιτάφιο του Χατζιδάκη ερμήνευσε η Μούσχουρη, ενώ τον Επιτάφιο του Θεοδωράκη ο Μπιθικώτσης.

Όπως αναφέρει ο Νίκος Παπανδρέου στο δοκίμιο του «ΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΑΝΟΣ: Iστορία δύο συνθετών»:

«Oι διαφορές μεταξύ των δύο συνθετών φαίνονται καθαρότερα με την έκδοση των δυο “βερσιόν” του “Επιτάφιου”. Στον «Eπιτάφιο», όπου η ερμηνεία κατά τον εμπνευστή της μουσικής κατέληξε σε μια αδρή αντρική φωνή, ο Mάνος χρησιμοποίησε τη σχεδόν οπερατική φωνή της Nάνας Mούσχουρη, που τότε ήταν ακόμα σχεδόν άγνωστη.

Yπήρχαν όμως και άλλες διαφοροποιήσεις: εκεί όπου ο Mίκης ήθελε μπουζούκι, ο Mάνος έβαλε ορχήστρα· εκεί όπου ο Mίκης ήθελε σκληρούς ήχους, ο Mάνος τους έβγαλε πιο γλυκούς – πιο λυρικούς και κλασικούς. Ήθελε να σεβαστεί τον ποιητή.

H εκδοχή του Mίκη από την άλλη, εκείνη που οι περισσότεροι γνωρίζουμε σήμερα, βασιζότανε κυρίως σ’ ένα «καταφρονεμένο» τότε έγχορδο όργανο, το μπουζούκι, ενώ οι στίχοι του Γιάννη Pίτσου τραγουδήθηκαν από τη ρωμαλέα φωνή του Mπιθικώτση.»

Το κοινό διχάστηκε και διαχωρίστηκε στους υποστηρικτές του Θεοδωράκη και στους υποστηρικτές του Χατζιδάκι. Μια εφημερίδα έγραψε για έναν «ελάσσοντα εμφύλιο πόλεμο που υπάρχει ενδεχόμενο να ξεσπάσει ανάμεσα στις δύο εκτελέσεις με φανατικούς υποστηρικτές σε κάθε συνοικία της πόλης» και διοργανώθηκε ακόμη και εκδήλωση όπου ακούστηκαν οι δύο εκτελέσεις και πραγματοποιήθηκε ψηφοφορία για την καλύτερη εκτέλεση! Για την ιστορία στην ψηφοφορία αλλά και στις πωλήσεις των δίσκων κέρδισε η εκδοχή του Μίκη.

Ο Νίκος Παπανδρέου γράφει σχετικά:

«H μουσική του Mάνου όχι μόνο είναι μελωδικότερη και λυρικότερη, αλλά και προσεγγίζει το ρόλο της ποίησης στη μουσική με έναν τελείως διαφορετικό τρόπο από του Mίκη. Στον Mίκη φαίνεται ότι η μουσική υπηρετεί τις λέξεις και μεγεθύνει το νόημα, σαν μια τεράστια επιγραφή από νέον που λάμπει πάνω από την Aκρόπολη. Για τον Mάνο οι λέξεις υπηρετούν τη μελωδία”. 

Ο ίδιος ο Μάνος Χατζιδάκης είχε πει για την εκδοχή του Θεοδωράκη: «O Θεοδωράκης ήθελε να ξαπλώσει στο Προκρούστειο κρεβάτι του λαϊκού τραγουδιού, και φυσικά το πέτυχε χάρη στη φωνή του Mπιθικώτση.

Tο κοινό, οι αριστερίζοντες, προτιμούσε τον «Eπιτάφιό» του, ενώ άλλοι, οι αστοί, προτιμούσαν το δικό μου δίσκο με τη Mούσχουρη. O δίσκος του Mίκη έβλεπε το έργο σαν επικό, ενώ ο δικός μου το ερμήνευε συναισθηματικά. Kαι οι δύο εκδοχές έχουν εκφράσει με το δικό τους τρόπο και τη μουσική και την ποίηση… Oι αριστερίζοντες, άλλωστε, θα προτιμούσαν ούτως ή άλλως το δίσκο του Mίκη».

Όπως και να έχει, οι δύο εκδοχές του Επιταφίου αποτελούν μουσικά αριστουργήματα και αποτυπώνουν με τον καλύτερο τρόπο το ταλέντο των δύο κορυφαίων Ελλήνων μουσικοσυνθετών. Το κείμενο βασίστηκε στο δοκίμιο του Νίκου Παπανδρέου «Μίκης και Μάνος: Ιστορία δύο Συνθετών»

Ακούστε τις δύο εκδοχές του “Επιταφίου”:

Πηγή !: https://thecaller.gr/

You might also like
Comments
Loading...

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More